Sürüm defteri
Aşağıdaki şerit, sürüm disiplininin okunuşudur: her satır bir sürüm turunu, o turda mühürlenen değişiklik setini ve doğrulama özetini temsil eder. Defter geriye doğru kapanır; yayımlanmış hiçbir satır sonradan değiştirilmez, düzeltme yeni satır olarak eklenir. R50 bu zincirin ellinci halkasıdır: numara, hangi iddianın hangi turda doğrulandığını adreslemek için vardır. Bir sayı sorgulandığında cevap 'hangi sürümde, hangi kanıtla' biçiminde verilir; pazarlama cümlesi değil, defter satırı gösterilir. Bu sayfadaki dört faz anlatımı da aynı defterden beslenir: kurum içine giriş, ilk incelemeden düzenli yönetişim ritmine geçişin kayıtlı adımlarıdır ve her adım kendi kanıt dosyasını üretir. Sürüm numarası bu yüzden pazarlama takvimi değil, kanıt adresidir; kamuya açık metinlerde R50 geçen her cümle, defterin ellinci satırındaki doğrulama özetini işaret eder.
KISA CEVAP
R-numarası neden var?
Her R turu; kapsamı, dosyaları ve sayıları mühürlenmiş bir sürümdür. Sürüm adı değişmeden içerik değişmez; içerik değişince manifest ve sağlama toplamı (checksum) yeniden üretilir. Bu yüzden "R50" tek bir kelimeyle şunu söyler: bu setin her dosyası sayılmış, her iddiası kaynağına bağlanmıştır.
Çekirdek tespit motoru daha erken bir turda (R39) donduruldu ve o günden beri değiştirilmedi; R40-R50 arası turlar motoru değil, kamuya açık anlatımı, kanıt paketlerini ve doğrulama disiplinini olgunlaştırdı. Kamuya açılan yetenek seti bu yüzden R50 adını taşır: motor sabit, anlatım denetlenmiş.
Sürüm ve değişiklik disiplini
R-sürümleri (R49, R50…) motorun yetenek anlarını işaretler; her sürüm patch-notes, test raporu ve sayı raporuyla gelir. Donmuş çekirdek (frozen çekirdek) sürümler arasında değiştirilmez; yeni yetenek ayrı katmanda eklenir. Pazarlama dokümanları da aynı disiplini taşır: her sürümün CHANGELOG'u, QA raporu ve sağlama toplamı vardır — bu rehber olarak o zincirin parçasıdır.
Bu disiplinin kamuya açık değeri şudur: bir sayı, bir iddia ya da bir ekran görüntüsü hangi sürüme aitse o sürümün kanıt dosyasıyla doğrulanabilir; 'hangi versiyondu' belirsizliği ortadan kalkar.
YETENEK SETİ
R50'nin temel sayılarına bakış
Kapsam üç katmanda okunur: 2.033 kalemlik referans katalog, 319 çalışan tespit kontrolü (80 çekirdek + 239 ayrıntılı) ve doğrulama/aksiyon katmanları. Her sayının kapsamı ve sınırı ayrı ayrı tanımlıdır.
ZAMAN ÇİZGİSİ
R39'dan R50'ye
| Tur | Ne oldu? |
|---|---|
| R39 | Çekirdek motor donduruldu; tespit mantığı o günden beri aynı. |
| R40-R49 | Kanıt paketi, iddia güvenliği ve doğrulama köprüleri olgunlaştı. |
| R50 | Kamuya açık yetenek seti: rehber, sayı sözleşmesi, doküman ve marka varlıkları mühürlendi. |
SAYI SÖZLEŞMESİ
Katalog ile motoru ayırmak
Katalog durum modeli, R50'nin dürüstlük mimarisinin görünür halidir. Amaç, her sinyali 'yapıldı' ya da 'yapılacak' gibi iki kaba kutuya atmak değil; sinyalin doğasına uygun artefakt sınıfına bağlamaktır. Bir başlık politikası dosyada üretilebilir; bir TLS notu ancak canlıda ölçülür; bir DMARC kaydı ancak DNS panelinde açılır; bir kontrast kararı çoğu zaman insan gözü ister.
YOL HARİTASI=0 ifadesi bu modelde özel bir anlam taşır: her şey otomatikleştirildi demek değildir; her şey doğru artefakt sınıfına bağlandı demektir. Bu fark, kamuya açık iletişimde özellikle korunur; çünkü 'sıfır açık madde' cümlesi yanlış okunduğunda şişirme iddiasına dönüşebilir.
Aşağıdaki tablo, 2.033 maddelik kataloğun R50'deki dağılımını, her statünün kamuya açık anlamını ve tipik örneklerini birlikte verir.
| Statü | Sayı | Kamuya açık anlamı | Örnek |
|---|---|---|---|
| ENTEGRE | 1.258 | Fonksiyonel olarak çalışan kontrol/düzeltme mantığına bağlanmış sinyal | title/meta/canonical/schema |
| CANLI-KÖPRÜ | 197 | Canlı araç veya canlı doğrulama doğrulaması gerektirir | PageSpeed, SSL Labs, Observatory |
| DIŞ-AKSİYON | 308 | Barındırma/DNS/CDN/panel aksiyonu gerekir | DMARC, DNSSEC, Cloudflare |
| KOŞULLU-KURAL | 214 | Sayfa tipi/sektör varsa geçerlidir | Product, Event, FAQ schema |
| UZMAN-DOĞRULAMASI | 55 | İnsan/uzman doğrulaması gerekir | bazı WCAG, hukuki iddia, görsel bağlam |
| UYGULANAMAZ | 1 | Statik site bağlamında uygulanmaz | özel durum |
| YOL HARİTASI | 0 | Açıkta sınıflandırılmamış kalem yok | — |
| YOL HARİTASI=0 Her şey otomatikleştirildi demek değildir; her şey doğru artefakt sınıfına bağlandı demektir. |
|---|
İDDİA GÜVENLİĞİ
Ne der, ne demez
İddia güvenliği matrisi yalnız pazarlama filtresi değildir; ürünün hukuki ve etik savunma hattıdır. Sol sütun ne söylenebileceğini, orta sütun neyin söylenemeyeceğini, sağ sütun nedenini verir. Kural basittir: doğrulanamayan hiçbir sonuç vaat edilmez; hazırlık, kanıt ve doğrulama zinciri vaat edilir.
| ✓ Güvenli ifade | ✗ Riskli ifade | Neden? |
|---|---|---|
| hazırlık | uyum garantisi | |
| dağıtım sonrası doğrulanır | ||
| tam sızma testi | Yetki ve canlı test gerekir / Yetki ve canlı test gerektirir | |
| referans katalog | ||
| Güvenli Düzeltme package | production-ready | |
| önce/sonra iç skor | ||
| AI-okunabilirlik hazırlığı / AI-okunabilirlik hazırlık |
Karar Paneli
MANİFEST KÜLTÜRÜ Manifest ve sağlama: sürümün iki imzası
Bir R turunun 'mühürlü' olması iki dosyayla anlaşılır. Birincisi manifest: paketteki her dosyanın adı, sayısı ve rolü tek bir kayıtta durur; kimse 'o dosya vardı/yoktu' tartışması yapamaz. İkincisi sağlama listesi: her dosyanın SHA-256 değeri yazılır; tek bir baytlık değişiklik bile listeyi tutmaz hâle getirir.
Bu ikili, pazarlama süslemesi değil, işletme aracıdır. Bir tedarikçi teslimi, bir arşiv kopyası ya da bir denetim örneği yıllar sonra açıldığında aynı iki soruyla doğrulanır: dosya sayısı manifesti tutuyor mu, sağlama değerleri listeyi tutuyor mu? İkisi de evetse paket, üretildiği gündeki hâliyle elinizdedir. R50 adının arkasındaki gerçek disiplin budur; sitedeki Kanıt Merkezi de aynı kuralı ziyaretçiye açar.
DÖRT FAZ Kuruma girişin dört fazı
Faz 1 · Başlangıç ölçümü (1. hafta)
Girdi toplanır (ZIP/klasör/yetkili URL), İnceleme koşulur, 10-alan skoru ve bulgu sınıflandırması çıkar. Çıktı: karar görünümü + önerilen Güvenli Düzeltme kapsamı + dış aksiyon listesi. Bu fazda hiçbir dosya değişmez.
Faz 2 · Güvenli Düzeltme (2. hafta)
Onaylanan kapsamda düşük riskli düzeltmeler çalışma kopyasında uygulanır. Çıktı: düzeltilmiş ZIP + değişen dosya listesi + geri alma manifesti + önce/sonra iç skor. Onay gerektiren kalemler ayrı listede bekler.
Faz 3 · Dağıt-Doğrula (3. hafta)
Paket barındırma'e yüklenir, cache'ler temizlenir, canlı başlıklar ve önizlemeler doğrulanır, bağımsız araç turu koşulur. Çıktı: başlangıç ölçümü-fark raporu + araç köprü sonuçları. 'Üretildi' burada 'çalışıyor'a dönüşür.
Faz 4 · İzleme (sürekli ritim)
Kararlaştırılan sıklıkta (aylık/çeyreklik) canlı durum başlangıç ölçümü ile karşılaştırılır; sapmalar, yeni riskler ve dış-aksiyon durumu raporlanır. Döngü, web varlığını 'proje'den 'yönetilen varlığa' taşır.
| Not Takvim temsilidir; site boyutu ve kapsam bileşenlerine göre ölçeklenir. |
|---|
SÖZLÜK Beş terim, beş cümle
- Başlangıç ölçümü — İnceleme'ın ürettiği başlangıç fotoğrafı; sonraki tüm karşılaştırmaların referansı.
- Güvenli Düzeltme — Düşük riskli, geri alınabilir düzeltme paketi üreten mod.
- Geri alma manifesti — Yedek dizini + değişen/oluşturulan dosya listelerini içeren geri-dönüş belgesi.
- Değişen dosyalar — Güvenli Düzeltme'in dokunduğu dosyaların tam listesi; kanıtın çekirdeği.
- Kanıt paketi — Skor, dosya listeleri, reçeteler, QA ve sağlama toplamı'lardan oluşan teslim seti.
- Çalışma zamanı doğrulama köprüsü — Statikte ölçülemeyen kontrolü gerçek araca bağlayan köprü.
- Dış aksiyon reçetesi — Panel/DNS/hesap adımlarını uygulanabilir talimata çeviren reçete.
- Koşullu kural — Yalnız ilgili sayfa/sektör varsa geçerli olan kural (örn. Product şeması).
- Uzman doğrulaması — İnsan yargısı gerektiren, otomatik geçer not verilmeyen kalem sınıfı.
- Çalışan tespit edilebilir kontrol — Motorun koddan sayılan, gerçekten çalışan tespit kontrolü.
- referans katalog — 2.033 maddelik sinyal haritası; kontrol sayısı değil.
- ENTEGRE — Çalışan kontrolle fonksiyonel kapsanan katalog satırı statüsü.
- YOL HARİTASI — Açıkta sınıflandırılmamış madde sayısı; R50'de sıfır.
- İddia güvenliği — Doğrulanamayan sonucu vaat etmeyen dil disiplini.
- Dağıt-Doğrula — Yükleme sonrası canlı etkiyi kanıtlayan doğrulama döngüsü.
- Fark report — Başlangıç ölçümü ile canlı durum arasındaki farkların tablosu.
- Varlık netlik — Kim/ne/nerede sorularının makine için netliği.
- llms.txt — AI crawler'lara erişim/özet yönergesi veren dosya.
- Yapılandırılmış data — İçeriği makine-okur kılan JSON-LD katmanı.
- Canonical — Sayfanın asıl adresini bildiren etiket; kopya sinyalini önler.
- hreflang — Dil/bölge sürümlerini eşleyen etiket seti.
- HSTS — Tarayıcıya yalnız-HTTPS talimatı veren başlık.
- CSP — Sayfanın hangi kaynakları çalıştırabileceğini sınırlayan politika.
- SAST — Kaynak üzerinde, sisteme dokunmadan statik güvenlik analizi.
- DAST — Canlı sistemde aktif test; yalnız yetki+kapsam ile.
- OWASP mapping — Bulguları ortak güvenlik diline eşleme.
- Core Web Vitals — LCP/INP/CLS saha deneyim metrikleri; araçlar ölçer.
- Lab vs field — Kontrollü test ortamı ile gerçek kullanıcı verisinin ayrımı.
- Cache önbellek temizliği — Barındırma/CDN önbelleğini temizleyip canlı doğrulamayı mümkün kılma.
- Önizleme hata ayıklayıcı — Sosyal önizleme önbelleğini tazeleyen platform aracı.
SÖZLÜKTEN
Altı çekirdek terim
Sayfayı kapatmadan önce, R50 anlatısında en çok geçen altı terimi tek yerde netleştirelim. Referans katalog: 2.033 maddelik sinyal haritası; kontrol sayısı değil. Çalışan kontrol: koddan sayılan 319 tespit birimi. Manifest: bir değişiklik setinin dosya-dosya kaydı. Sağlama (checksum): dosyanın parmak izi; SHA-256. Köprü: canlı URL'den kanıt çeken tekrarlanabilir kontrol. Reçete: dış platformda sizin çalıştıracağınız adım listesi. Bu altı terim, sitenin geri kalanındaki her cümlenin yapı taşıdır.
ADLANDIRMA
Neden düpedüz "sürüm 50" değil?
Çünkü "sürüm" motorun elli kez değiştiğini ima eder — değişmedi; R39'da donduruldu. "Release" ise bütün setin adıdır: belgeler, sayılar, görseller ve site tek mühür altında birlikte yolculuk eder. R50 bu setin ellinci yolculuğudur ve ad tam olarak bu kadarını vaat eder.
Kısa cevaplar
2.033 otomatik kontrol mü?
Hayır; referans katalog. Çalışan kontrol 319.
Çalışan kontrol kaç?
319 (80+239).
1.258 entegre ne demek?
Katalog satırı kapsamı; çalışan kontrol sayısı değil.
Sayılar tutarlı mı?
CLI, kalite kapısı ve kayıt sistemi aynı sonucu verir: 80 kontrol / 26 düzeltme üreticisi.
Neden iki düzey?
Referans katalog ≠ çalışan kontrol; dürüstlük için ayrılır.
Katalog nedir?
Web kalite evreni haritası.
Sayıların hesabını görün
Sayı köken defteri ve katalog dağılımı, Kanıt Merkezi'ndeki rehberin eklerinde satır satır durur.